“SGiFarm” แพลตฟอร์มยกระดับการผลิตสินค้าเกษตรสร้างมูลค่า ชู “ระบบตรวจสอบย้อนกลับ” เพิ่มรายได้ให้เกษตรกรอย่างยั่งยืน

ในวันที่สภาพอากาศเปลี่ยนแปลงและต้นทุนการผลิตที่พุ่งสูงขึ้น เกษตรกรไทยกลุ่มหนึ่งไม่ได้นั่งรอความเมตตาจากฟ้าฝนอีกต่อไป แต่พวกเขากำลังใช้ข้อมูลจากเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ ในการบริหารจัดการฟาร์มเกษตรและแปลงเพาะปลูกให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด ไม่ใช่แค่การเพิ่มปริมาณและคุณภาพของผลผลิตทางการเกษตร แต่ยังยกระดับมูลค่าสินค้าเกษตรไทย ด้วยระบบตรวจสอบย้อนกลับ ที่ตรวจไปถึงต้นทางการผลิต สร้างความเชื่อมั่นในการตัดสินใจซื้อสินค้าให้กับผู้บริโภค

และนี่คือเรื่องราวของ “SGi Farm” แพลตฟอร์มยกระดับการผลิตสินค้าเกษตรไทยด้วยนวัตกรรมภูมิสารสนเทศ ที่พัฒนาขึ้นในปี 2568 โดยสำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ GISTDA แพลตฟอร์มนี้เป็น “เครื่องมือสำคัญ” ที่จะเข้ามาเปลี่ยนวิถีเกษตรกรรมแบบดั้งเดิมให้กลายเป็น “เกษตรอัจฉริยะ” สร้างรายได้ที่มั่นคงและยั่งยืนให้กับกลุ่มเกษตรกรที่เป็นฐานรากสำคัญของประเทศไทย

“ 1 ปีที่ผ่านมา มีเกษตรกรไทยใช้แพลตฟอร์ม SGi Farm ในการจัดการฐานข้อมูลแปลงเพาะปลูกถึง 3,500 ราย ครอบคลุม 64 กลุ่มเกษตรกรทั่วประเทศ มี 64 ผลิตภัณฑ์สินค้าเกษตรที่มีมูลค่าเพิ่มขึ้น และมีมหาวิทยาลัยต่างๆและหน่วยงานในพื้นที่กว่า 24 แห่ง ร่วมขับเคลื่อนและนำแพลตฟอร์มนี้ไปใช้ส่งเสริมเกษตรกรในความดูแล ”

เบื้องหลังความสำเร็จของแพลตฟอร์มนี้ เริ่มต้นจากประสบการณ์ในการลงพื้นที่เพื่อฟังเสียงสะท้อนจากเกษตรกรตัวจริงที่ต้องเผชิญกับปัญหา และพบว่าสิ่งที่เกษตรกรส่วนใหญ่ต้องการ คือ การรู้ล่วงหน้าถึงข้อมูลสำคัญต่างๆ ในแปลงปลูกของตนเอง เช่น สภาวะอากาศ จะหว่านข้าววันนี้อีก 1-2 วันจะมีฝนตกลงมาหรือไม่ เพื่อจะนำไปวางแผนทำการเพาะปลูกได้อย่างเหมาะสมกับสถานการณ์ และต้องการเครื่องมือในการเก็บข้อมูลสำคัญในแปลง การบันทึกกิจกรรมการเพาะปลูก มาตรฐานการผลิต ที่สามารถจัดเก็บและเข้าถึงได้อย่างสะดวกรวดเร็ว รวมทั้งเมื่อผลผลิตออกมาแล้วจะทำอย่างไรให้ขายได้ราคาดี เพราะประสบปัญหาราคาสินค้าเกษตรตกต่ำ

“ธนากร สงวนตระกูล” นักภูมิสารสนเทศชำนาญการพิเศษ สำนักประยุกต์และพัฒนาภูมิสารสนเทศ ฝ่ายจัดการการเกษตร GISTDA กล่าวว่า จากโจทย์ความต้องการดังกล่าว นำมาสู่การพัฒนาเครื่องมือที่ใช้งานได้จริง ใน “โครงการยกระดับการผลิตสินค้าเกษตรที่ใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่/อัจฉริยะด้วยนวัตกรรมภูมิสารสนเทศแบบมีส่วนร่วมกับชุมชน” ซึ่งมีเป้าหมายที่ท้าทายในการทำให้อัตราการขยายตัวของมูลค่าสินค้าของเกษตรอัตลักษณ์พื้นถิ่น (Gi) เกษตรปลอดภัย (GAP) เกษตรชีวภาพ (Organic) เกษตรแปรรูป และเกษตรอัจฉริยะ เพิ่มขึ้นได้ถึง 25-50% สูงกว่าเป้าหมายของแผนยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี ที่วางไว้ 4-15 % ตามลำดับ

ทั้งนี้ SGi Farm ได้เปิดโอกาสให้กลุ่มเกษตรกรหรือวิสาหกิจชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการบริหารจัดการข้อมูลด้วยตนเองได้ตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ ภายในแพลตฟอร์มออกแบบการบันทึกข้อมูลที่สร้างหลักฐานการผลิตอย่างเป็นระบบ และเน้นการใช้งานง่าย โดยเกษตรกรสามารถใช้จัดเก็บข้อมูลสำคัญที่ใช้ในการขึ้นทะเบียนเกษตรกร และข้อมูลมาตรฐานการผลิต รวมถึงบันทึกกิจกรรมการเพาะปลูก ค่าใช้จ่าย ผลผลิตและรายได้ ตลอดฤดูเพาะปลูก เพื่อนำมาใช้ในการวางแผนการเพาะปลูกในฤดูกาลถัดไป

ขณะเดียวกัน SGiFarm ยังเป็นช่องทางให้เกษตรกรสามารถเข้าถึงแหล่งข้อมูลสำคัญ ที่จะนำมาใช้ในการเพาะปลูกโดยเฉพาะแปลงเพาะปลูกของตนเอง เช่น ข้อมูลจากดาวเทียมและภูมิสารสนเทศ ข้อมูลสภาวะอากาศ ที่มีการพยากรณ์รายชั่วโมงและล่วงหน้า 7 วัน โดยเชื่อมโยง API จากกรมอุตุนิยมวิทยา ข้อมูลภัยพิบัติจากการวิเคราะห์ด้วยภาพถ่ายจากดาวเทียม ที่ติดตามทั้งได้ภัยแล้ง โดยแสดงดัชนีเสี่ยงภัยแล้งในแปลง พร้อมคำแนะนำสำหรับการเพาะปลูกเพื่อช่วยประเมินพื้นที่และตัดสินใจเพาะปลูกในแต่ละระดับความเสี่ยง ติดตามอุทกภัย โดยแสดงข้อมูลพื้นที่น้ำท่วม รวมถึงพื้นที่เสี่ยงน้ำท่วม ติดตามข้อมูลร่องรอยการเผาไหม้และจุดความร้อนที่เกิดขึ้นในแปลงและพื้นที่โดยรอบ เพื่อให้เกษตรกรสามารถเฝ้าระวัง ตรวจสอบ และประเมินสถานการณ์ที่จะส่งผลกระทบและเกิดความเสียหายกับแปลงเพาะปลูก ข้อมูลความสมบูรณ์ของพืช (NDVI) ที่จะช่วยให้เกษตรกรติดตามความสมบูรณ์ของพืชที่ปลูกได้อย่างมีประสิทธิภาพ และข้อมูลดูดซับและปลดปล่อยคาร์บอนในแปลง ที่เชื่อมโยงกับ API : Carbon Atlas ซึ่งเป็นเทรนด์สำคัญของเกษตรกรรมโลกในอนาคต

...และที่สำคัญ จากการจัดเก็บข้อมูลการผลิตที่เป็นระบบในแพลตฟอร์ม ทำให้สินค้าเกษตรที่เกษตรกรผลิตขึ้น สามารถนำมาสร้าง “ระบบตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability)” โดยแพลตฟอร์มฯ จะสร้าง QR Code ผลิตภัณฑ์ เชื่อมโยงข้อมูลแปลงปลูก กระบวนการผลิต และมาตรฐานที่ได้รับ รวมถึงเรื่องราวของกลุ่มเกษตรกรเข้าด้วยกัน ช่วยสร้างความน่าเชื่อถือและเพิ่มมูลค่าให้แก่สินค้าเกษตรของกลุ่มเกษตรกรหรือวิสาหกิจชุมชนที่เข้าร่วมโครงการ…

อย่างไรก็ดี สิ่งที่ยืนยันความสำเร็จของ SGi Farm ได้ดีที่สุดคือ “ตัวเลขรายได้ที่เพิ่มขึ้นจริง ” ของกลุ่มเกษตรกรที่นำแพลตฟอร์มนี้ไปใช้ในการยกระดับสินค้า สร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้บริโภค อย่างเช่น กลุ่มผู้ปลูกทุเรียนในพื้นที่ต่าง ๆ มีการยกระดับสู่การเป็นทุเรียนปลอดสารพรีเมียม ได้นำ QR Code มาทำเป็น Tag ติดที่ผลทุเรียนและฉลากสินค้าแปรรูป ทำให้ผู้บริโภคกล้าตัดสินใจซื้อทุเรียนคุณภาพสูง ที่ตรวจสอบแหล่งที่ปลูกและมาตรฐานการเพาะปลูกได้ในราคาที่เหมาะสม และกลุ่มผู้ปลูกข้าวอินทรีย์ จากเดิมที่เคยขายผลิตภัณฑ์ได้ในราคา 60-80 บาท ต่อกิโลกรัม เมื่อใช้ QR Code ตรวจสอบย้อนกลับของ SGiFarm ติดที่ผลิตภัณฑ์ ทำให้สามารถขยับราคาขึ้นไปขายที่ 120-150 บาท ต่อกิโลกรัมได้ เนื่องจากผู้บริโภคเกิดความเชื่อมั่น ในมาตรฐานข้าวอินทรีย์ที่กลุ่มเกษตรกรผลิต จากการ สแกน QR Code ตรวจสอบ

ปัจจุบัน GISTDA ยังคงลงพื้นที่อย่างต่อเนื่อง เพื่อร่วมกับกลุ่มเกษตรและหน่วยงานในพื้นที่ จัดเก็บข้อมูลกับเกษตรกรถึงระดับรายแปลง มีการส่งเสริมการใช้ประโยชน์ อบรมถ่ายทอดองค์ความรู้นวัตกรรมภูมิสารสนเทศการเกษตร SGi Farm และ วิธีการใช้งานระบบตรวจสอบย้อนกลับ เพื่อยกระดับการผลิตสินค้าเกษตรและผลิตภัณฑ์ของกลุ่มเกษตรกร วิสาหกิจชุมชน และกลุ่มเกษตรแปลงใหญ่ ให้มีมูลค่าเพิ่มขึ้น

ก้าวต่อไปของ SGiFarm ทีมจาก GISTDA มีแผนพัฒนาระบบเพิ่มเติมให้สามารถวิเคราะห์ข้อมูลรายแปลงได้ละเอียดยิ่งขึ้น โดยแสดงผลผ่าน Dashboard ที่เข้าใจง่าย พร้อมมีระบบแจ้งเตือนและให้คำแนะนำผ่านมือถือ ซึ่งเปรียบเสมือน “ผู้ช่วย” ที่ทำให้เกษตรกรสามารถรู้เท่าทันและรับมือกับการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศได้อย่างทันท่วงที

จากความร่วมมือกับทุกภาคส่วน ในการขับเคลื่อนการนำเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศไปใช้ประโยชน์สำหรับทุกคนตามนโยบาย “GI for All” คาดว่าจะสามารถขยายผลกลุ่มเกษตรกรผู้ใช้งานแพลตฟอร์ม SGiFarm เพิ่มอีก 50 กลุ่ม มีผลิตภัณฑ์เกษตรสร้างมูลค่าตรวจสอบย้อนกลับได้อีก 50 ผลิตภัณฑ์ และเกษตรกรได้ประโยชน์เพิ่มขึ้นอีก 3,000 ราย ภายในปี 2570
อย่างไรก็ตาม GISTDA ไม่ได้พัฒนาแค่แพลตฟอร์มเท่านั้น เรายังยกระดับการใช้งานให้เข้าถึงง่ายสำหรับเกษตรกรและประชาชน ผ่านแอปพลิเคชันบนสมาร์ตโฟนอีกด้วย

กลุ่มเกษตรกร ที่เข้าร่วมโครงการ ฯ สามารถใช้งานแพลตฟอร์ม SGiFarm ได้ฟรี