เปิดประตูสู่อวกาศ กับประโยชน์ที่ไทยจะได้รับ หลังการประชุม STSC 2026

เปิดประตูสู่อวกาศ กับประโยชน์ที่ไทยจะได้รับ หลังการประชุม STSC 2026

เมื่อต้นเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2569 ประเทศไทย โดย ดร.ปกรณ์ อาภาพันธุ์ ผู้อำนวยการ GISTDA ได้รับมติเอกฉันท์จากชาติสมาชิก ให้ดำรงตำแหน่งประธานคณะอนุกรรมการด้านวิทยาศาสตร์และวิชาการ หรือ STSC ของสหประชาชาติ 

ในการประชุมครั้งที่ 63 ณ กรุงเวียนนา สาธารณรัฐออสเตรีย ที่ปิดฉากไปเป็นที่เรียบร้อยนั้น มีชาติสมาชิกทั้งหมด 110 ประเทศ ที่เข้าร่วมการประชุม ประกอบด้วยสหรัฐอเมริกา รัสเซีย จีน ญี่ปุ่น อังกฤษ ฝรั่งเศส เป็นต้น ซึ่งมีหลายแง่มุมที่น่าสนใจ และจะเป็นประโยชน์ต่อประเทศไทย ดั่งเช่นรายละเอียดที่ปรากฏในบทความนี้

ก่อนอื่นนั้น STSC หรือ Scientific and Technical Subcommittee เป็นคณะอนุกรรมการที่กำกับดูแลกิจการอวกาศ ในฝั่งด้านแนวปฏิบัติ การดำเนินการที่เป็นประโยชน์ของห้วงอวกาศ อาทิ การจัดการจราจรอวกาศ สภาพอวกาศ ความยั่งยืนของห้วงอวกาศ เป็นต้น โดยอยู่ภายใต้คณะกรรมการว่าด้วยการใช้อวกาศส่วนนอกในทางสันติแห่งสหประชาชาติ หรือ UN COPUOS

ในการประชุมครั้งนี้ นับเป็นความท้าทายอย่างยิ่ง โดยเฉพาะในบริบทของโลกยุคปัจจุบัน ที่มีความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ ข้อขัดแย้งด้านการเมืองระหว่างประเทศ ซึ่งจำต้องอาศัยความเป็นกลางทางการทูต ทักษะการเจรจา ประนีประนอม เพื่อเป็นสะพานเชื่อมให้สามารถขับเคลื่อนการประชุม ให้ตัวแทนจากประเทศสมาชิกที่มีความแตกต่างกันนั้น สามารถเห็นพ้องต้องกันได้ และเป็นประโยชน์สูงสุดกับทุกฝ่าย

คณะผู้แทนจากประเทศไทย ที่ได้เข้าร่วมหารือและแลกเปลี่ยนข้อมูลกับคณะทำงานกลุ่มต่าง ๆ อาทิ กลุ่มความยั่งยืนของกิจกรรมอวกาศ ที่มีทั้งด้านนโยบาย การกำกับดูแล ตลอดจนการปฏิบัติการในห้วงอวกาศอย่างปลอดภัย กลุ่มการเฝ้าระวังและตระหนักรู้สถานการณ์อวกาศ หรือ SSA อันประกอบด้วยระบบจัดการจราจรอวกาศ กลไกแบ่งปันข้อมูลให้หน่วยงานต่าง ๆ และการประสานงานในกรณีเร่งด่วน เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดความเสียหายของดาวเทียม และทรัพย์สินที่อยู่ในวงโคจรรอบโลก

ในการประชุมยังมีกลุ่มอวกาศและการแพทย์ ที่เชื่อมโยงองค์ความรู้และเทคโนโลยีจากทั้งสองศาสตร์เข้าด้วยกัน รวมถึงจะมีการร่วมพัฒนาเป็นหลักสูตรให้ผู้ที่สนใจได้ศึกษาเพิ่มเติม ตลอดจนกลุ่มการใช้แหล่งพลังงานนิวเคลียร์ในอวกาศ ที่มีความท้าทายในการหาทางออกร่วมกัน สำหรับประเด็นที่มีความละเอียดอ่อน ทั้งด้านพลังงานและผลประโยชน์ที่จะได้รับของแต่ละประเทศ เป็นต้น

อีกหนึ่งในกลุ่มทำงานที่น่าจับตาจาก STSC คือกลุ่ม Action Team on Lunar Activities Consultation หรือ ATLAC ที่มุ่งเน้นในด้านการปฏิบัติงานและกิจกรรมซึ่งเกี่ยวข้องกับดวงจันทร์ สอดคล้องกับช่วงเวลาที่นานาประเทศกำลังออกเดินทางไปสำรวจบริวารของโลก แต่ปัจจุบันเรายังไม่มีระบบเฝ้าระวังและตระหนักรู้สถานการณ์อวกาศ สำหรับวัตถุที่อยู่ในวงโคจรรอบดวงจันทร์ ซึ่งอาจเป็นอันตรายต่อภารกิจการสำรวจในอนาคตได้

ในการประชุมครั้งนี้ คณะผู้แทนจากประเทศไทยไม่ได้เพียงแค่นำเสนอข้อมูล หรือรายงานเพียงคอนเซปเพียงอย่างเดียว แต่เราได้มีการนำเสนอความพร้อมเชิงประจักษ์ ผ่านการพัฒนาระบบต่าง ๆ เช่น ระบบเฝ้าระวังและติดตามวัตถุอวกาศ (GARNET) และระบบการจัดการจราจรอวกาศ (ZIRCON) ที่คอยติดตามและจับตาวัตถุในวงโคจรอย่างต่อเนื่อง และมีความแม่นยำสูง

แม้ขณะนี้จะเสร็จสิ้นการประชุม STSC ไปแล้วก็ตาม แต่การก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งประธานในครั้งนี้ ยังได้ปักหมุดประเทศไทยเข้าสู่สมรภูมิอวกาศในยุคปัจจุบันอย่างเต็มตัว โดยอาศัยการผลักดันและร่วมมือกันในระดับประเทศ จับมือกันในฐานะ ‘Team Thailand’ แสดงศักยภาพของคนไทยในเวทีระดับโลก ทั้งการพัฒนานวัตกรรม เทคโนโลยี องค์ความรู้ ผสานกับการทูต และความร่วมมือในระดับนานาประเทศ เป็นโอกาสสำคัญที่ทำให้ไทยได้รับการยอมรับในแง่มุมของพันธมิตรที่น่าเชื่อถือ กับประชาคมอวกาศโลก

สิ่งที่สามารถนำไปต่อยอดได้ คือการยกระดับเศรษฐกิจอวกาศไทย ทั้งองค์ความรู้และบุคลากรที่มีอยู่ในปัจจุบัน โอกาสของภาคอุตสาหกรรม บริษัทเอกชน ที่จะได้เข้าถึงและเชื่อมต่อกับอุตสาหกรรมระดับโลก ตลอดจนการได้ส่งต่อแรงบันดาลใจให้กับเยาวชนคนรุ่นใหม่ โอกาสในการทำงานด้าน STEM ที่สามารถต่อยอดสู่อาชีพในอนาคต การร่วมงานในระดับนานาประเทศ กับการเติบโตของเศรษฐกิจอวกาศใหม่ที่พร้อมมารองรับการทำงานของกำลังคนในอนาคต

จากการได้พิสูจน์ศักยภาพในเวทีระดับโลก ประเทศไทยพร้อมเป็นผู้นำด้านอวกาศ ในระดับภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ทั้งด้านความร่วมมือกับประชาคมอวกาศโลก โครงสร้างพื้นฐาน การถ่ายทอดองค์ความรู้ ตลอดจนสร้างความร่วมมือในภูมิภาค เพื่อความยั่งยืนของกิจการอวกาศ ต่อยอดสู่โอกาสและประโยชน์ที่จะได้รับในทุกภาคส่วน

ท้ายที่สุด GISTDA จะนำองค์ความรู้และข้อมูลที่ได้จากการประชุม STSC มาถ่ายทอดให้กับประชาชนที่สนใจ และประสานงานร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อต่อยอดการใช้ข้อมูลจากห้วงอวกาศและภูมิสารสนเทศ ให้เกิดประโยชน์สูงสุดกับคนไทย ตลอดจนหลักสูตรและข้อมูลที่มีการพัฒนาร่วมกันในคณะอนุกรรมการฯ ที่หากมีความพร้อมให้สามารถเผยแพร่ได้เมื่อไหร่ จะมีการนำเสนอให้กับผู้ที่สนใจในทันที