รู้จัก! ภาพออร์โธ : จุดเริ่มต้นความแม่นยำของแผนที่

รู้จัก! ภาพออร์โธ : จุดเริ่มต้นความแม่นยำของแผนที่

.

แผนที่ ( MAP) ไม่ได้มีดีเพียงแค่ย่อโลกทั้งใบมาให้เห็นได้ในกระดาษเพียงแผ่นเดียว แต่ยังต้องสามารถระบุตำแหน่ง มีพิกัดที่ถูกต้อง แม่นยำ และชี้จุดได้ ไม่ว่าจะย่อหรือขยายจากกระดาษกลับไปสู่ตำแหน่งบนโลกจริง

.

แต่การได้มาซึ่งภาพใน “ แผนที่ ” นั้น เราไม่สามารถใช้ภาพถ่ายทางอากาศ หรือภาพถ่ายดาวเทียมได้ทันทีหลังจากการบันทึกภาพ เนื่องจากภาพที่ได้อาจคลาดเคลื่อนในเชิงตำแหน่งไปจากความเป็นจริง ด้วยปัจจัยต่าง ๆ เช่น ความสูงของภูมิประเทศ ความเอียงของกล้องถ่ายภาพ หรือความผิดเพี้ยนของเลนส์ จึงจำเป็นต้องมีการปรับแก้ให้ถูกต้องมากที่สุด

.

การผลิตภาพ “ภาพออร์โธ” ก็คือคำตอบ โดย ภาพออร์โธ (Orthophoto หรือ Orthoimage) คือ ภาพถ่ายทางอากาศหรือภาพถ่ายดาวเทียมที่ผ่านการปรับแก้ทางเรขาคณิต (Orthorectification) เพื่อขจัดความบิดเบี้ยวที่เกิดจากปัจจัยต่าง ๆ เช่น ความสูงของภูมิประเทศ (relief displacement) การเอียงของกล้อง (camera tilt) และความผิดเพี้ยนของเลนส์ (lens distortion) ทำให้ภาพมีมาตราส่วนที่สม่ำเสมอทั่วทั้งภาพ เสมือนถูกถ่ายจากด้านบนในระยะอนันต์ (In the infinite distance) หรือ จุดที่ไกลที่สุดเท่าที่จินตนาการได้

.

“ ภานุ เศรษฐเสถียร ” หัวหน้าฝ่ายภูมิสารสนเทศพื้นฐาน แผนที่และความมั่นคง สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ GISTDA บอกว่า การปรับแก้ภาพออร์โธ หรือ Orthophoto เป็นหนึ่งในบริการสำคัญของ GISTDA ซึ่งเป็นหน่วยงานที่เชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ โดย GISTDA ให้บริการภาพออร์โธ นับตั้งแต่เริ่มก่อตั้งสำนักงาน ฯ ซึ่งในปี 2565 – 2566 ได้ผลิตภาพออร์โธ หากนับเป็นพื้นที่สามารถที่จะต่อรวมกันได้มากกว่าล้านตารางกิโลเมตร

“ ภาพถ่ายทางอากาศปกติ จะมีการบิด เบี้ยวของภูมิประเทศ และมุมกล้อง เช่น การเลื่อนตำแหน่งของ หลังคาไม่ตรงกับฐานตึก หรือ พื้นที่บนภูเขาเลื่อนออกจากตำแหน่งที่ถูกต้อง โดยทิศทางของการเลื่อนเปลี่ยนแปลงตามมุมในการถ่ายภาพ และมีพื้นที่บางส่วนโดนบดบัง ทำให้ไม่สามารถวัดระยะทางหรือพื้นที่ได้อย่างแม่นยำ การระบุตำแหน่งมีความคลาดเคลื่อน ทำให้ไม่สามารถนำข้อมูลจากแหล่งอื่นมาใช้ร่วมกันได้ ขณะที่ภาพ Orthophoto ได้รับการแก้ไขข้อผิดพลาดเหล่านี้ ทำให้สามารถใช้เป็นแผนที่พื้นฐานที่แม่นยำ เพื่อการวัด ระยะทาง พื้นที่ และตำแหน่งจริงบนผิวโลกได้”

.

“ ภานุ เศรษฐเสถียร ” อธิบายว่า การปรับแก้ภาพ Orthophoto เป็นการใช้ภาพที่ถ่ายจากหลายมุมและแบบจำลองความสูงเชิงเลข (Digital Elevation Model) ในการผลิต เพื่อลดการผิดพลาดจากการเลื่อนของวัตถุ ลดความเพี้ยนจากการยืดหรือหดของพื้นที่ ลดปัญหาวัตถุโดนบัง ซึ่งการปรับแก้จำเป็นต้องรู้ที่มาของภาพ เช่น ตำแหน่งและมุมในการถ่ายภาพ โมเดลของกล้องรวมถึงชนิดของเลนส์ที่ใช้ ถึงจะปรับแก้ได้ตรงจุด ซึ่งภาพถ่ายทางอากาศ หรือภาพถ่ายดาวเทียมหากถูกนำมาผลิตเป็นภาพออร์โธ แล้ว จะทำให้เป็นแผนที่ภาพถ่ายที่มีมาตราส่วนสม่ำเสมอ สามารถนำไปวางซ้อนทับบนแผนที่พื้นฐานได้

.

ปัจจุบัน GISTDA ให้บริการภาพถ่ายออร์โธ กับภาพถ่ายแผนที่ทุกประเภท แต่หลัก ๆ คือ ภาพถ่ายดาวเทียม ที่เป็นความเชี่ยวชาญของ GISTDA ...

โดยผู้ใช้งานส่วนใหญ่ คือ หน่วยงานราชการที่ใช้แผนที่ในการวางแผน บริหารจัดการ บูรณาการข้อมูล ติดตามการเปลี่ยนแปลง รวมถึงใช้เป็นหลักฐานด้านกฎหมาย

.

อย่างเช่น โครงการ “ One Map” ที่มีเป้าหมายเพื่อสร้างแผนที่แนวเขตที่ดินของรัฐให้เป็นเอกภาพและถูกต้องแม่นยำสูงสุด เพื่อลดปัญหาการทับซ้อน และข้อพิพาทเรื่องที่ดิน การใช้ภาพ Orthophoto ที่มีความแม่นยำเชิงตำแหน่งสูง เป็นจุดเริ่มต้น จะทำให้มั่นใจได้ว่าขอบเขตและตำแหน่งต่างๆ บนแผนที่ใน One Map นั้นตรงกับความเป็นจริงบนภาคพื้นดิน

แต่หากภาพที่นำมาใช้นั้น ขาดการปรับแก้ Orthorectification จะมีความคลาดเคลื่อนเชิงตำแหน่งสูง ภาพที่ได้มีมาตราส่วนที่ไม่สม่ำเสมอ ไม่สามารถใช้เครื่องมือวัดระยะทางหรือพื้นที่ได้อย่างแม่นยำ การคำนวณพื้นที่ถือครอง การกำหนดพื้นที่ป่าไม้ พื้นที่เกษตรกรรม หรือการวางแผนโครงสร้างพื้นฐานจะทำได้อย่างไม่มีประสิทธิภาพ และอาจทำให้เกิดปัญหาการทับซ้อนและข้อพิพาทเรื่องที่ดินทวีความรุนแรงขึ้น

ที่สำคัญ...หากข้อมูลไม่ตรงกัน และไม่มีการปรับแก้ เมื่อนำข้อมูลจากแต่ละหน่วยงานมารวมกันบนแผนที่เดียวกัน ตำแหน่งของวัตถุหรือแนวเขตต่าง ๆ จะ ไม่ตรงกัน ทำให้ไม่สามารถบูรณาการข้อมูลได้อย่างแท้จริง.

#GISTDA #Ortho #Photo #OneMap #MAP #ภาพออร์โธ #วางแผน #ตำแหน่ง #ข้อมูล #ภูมิสารสนเทศ #GIS